08 Mrt 2019

Wat is voorzaaien, wanneer doe je dat, en heeft het zin?

In 1906 ontdekt de wiskundige Pareto, dat 20% van de bevolking 80% van de rijkdom in Italië bezit.

Dat 20/80 principe gaat voor meer dingen op:

  • in de meeste winkels leveren 20% van de producten 80% van de winst op
  • je gebruikt 20% van je woordenschat voor 80% van je gesprekken
  • 20% van de TV-programma’s trekt 80% van de kijkers

Het werkt ook andersom. Want soms ben je 80% van je tijd kwijt aan iets wat maar 20% oplevert.

Zo is het ook in de moestuin. Bijvoorbeeld bij voorzaaien.


Wat is voorzaaien?

Zaaien doe je direct in je bak en meteen op de goede plek. Daar ontkiemen de zaadjes, komen de zaailingen op en groeien de plantjes tot je ze oogst.

Vóórzaaien doe je binnen, in potjes. Die zet je in een kas of op de vensterbank. Daar geef je de plantjes precies genoeg licht, voeding en warmte om goed op te groeien. Net zo lang tot ze sterk en groot genoeg zijn om buiten in je bak te planten.


En waarom zou je dat willen?

Soms heb je geen keuze. Wil je bijvoorbeeld zelf tomaten kweken, dan moet je daar uiterlijk half april mee beginnen.

Rijpe tomaten oogst je pas na vier maanden
Rijpe tomaten oogst je pas na vier maanden

Bij een tomaat zit al snel 4 maanden tussen het zaadje en de eerste oogst. Al die tijd heeft hij veel warmte en zonlicht nodig.

Begin je pas met zaaien als het buiten warm genoeg is - rond eind mei - dan ben je te laat. Want in september zijn de dagen kort en koelt het snel af. Veel zal je dan niet oogsten.

Maar zaai je eind maart binnen voor, dan zet je tegen eind mei al een mooie tomatenplant in je bak. Dan oogst je vanaf eind juli tot half oktober een massa tomaatjes.


Meer redenen om voor te zaaien

Andere zomergroentes, zoals komkommers, courgettes en pompoenen hebben ook veel warmte nodig. Om ze goed te laten ontkiemen, doe je dat dus beter binnen.

Courgette en komkommerplantjes op de vensterbank
Courgette en komkommerplantjes op de vensterbank

Daarmee voorkomt je meteen dat de vogels de zaden wegpikken.

De zaailingen van deze zaden groeien snel. De plantjes die je eind april/begin mei binnen voorzaait, kan je eind mei buiten in je bak zetten.


Je doet het dus ook om alvast een voorsprong te hebben?

Ja, dat klopt. En veel mensen doen dat. Vooral in het vroege voorjaar als het buiten nog koud is.

“Als ik binnen voorzaai, dan zet ik straks een plantje in mijn tuin. In plaats van dat ik dan nog moet zaaien. Dan kan ik ook sneller oogsten.”

Dat lijkt logisch maar is het niet. Want om buitenplanten binnen op te laten groeien, moeten de omstandigheden ideaal zijn.

En dat is makkelijker gezegd dan gedaan.


Hoezo. Je stopt toch gewoon een zaadje in een potje?

Was het maar zo eenvoudig. Want dat lukt iedereen wel.

Kijk: om te ontkiemen heeft een zaadje warmte en vocht nodig. Is het te droog en te koud dan gebeurt er niets. Daarom komen zaadjes in de winter niet op.

Maar te nat en te warm is óók niet goed: dan gaan net ontkiemde zaadjes snel schimmelen.

Voorzaaien op vermiculiet
Voorzaaien op vermiculiet: minder kans op schimmel

Gaat dat goed dan komt de volgende fase.

De jonge plantjes hebben 3 dingen nodig:

1: Genoeg daglicht

Liefst van boven, anders gaat het plantje scheef groeien. Een gewone lamp is niet voldoende: planten hebben het hele spectrum van daglicht nodig.

Zaailingen onder daglichtlamp
Zaailingen onder een daglichtlamp

2: De juiste temperatuur

Een zonnige vensterbak is al snel te warm. Voor de meeste groentes is het in een huiskamer sowieso veel te droog en te warm. Dan groeien ze te hard en krijgen lange slappe steeltjes.

Een temperatuur van rond de 15 graden is veel beter. Ervaren moestuinders zetten hun zaailingen daarom na het opkomen op een lichte, onverwarmde slaapkamer, of in een koude kas.

3. Genoeg voeding maar niet te veel

Een zaailing heeft maar weinig voeding nodig. In potgrond zit al snel te veel. Vergelijk het maar met een baby: die geef je de eerste tijd ook geen 3-gangen menu.

Half Makkelijke Moestuinmix en half vermiculiet is al veel beter.

Maar als het plantje groter wordt heeft het meer voeding nodig. Dan plant je het over naar een groter potje met alleen mix.

Tomaten overplanten naar grotere potjes
Tomatenplantje in een grotere pot met MM-mix


En wat doe je dan?

Goed zorgen voor je plantjes. Net zo lang tot ze groot genoeg zijn en het buiten warm genoeg is. Voor groentes die niet tegen kou kunnen, is dat op zijn vroegst half mei.

Maar eerst moet je ze afharden. Dat doe je door de plantjes te laten wennen aan de buitenlucht en ze elke dag een poosje langer buiten te zetten.

Na een dag of 5 zet je ze over in je moestuinbak. Ook daar moeten ze aan wennen, maar gaat het goed dan groeien ze een week later verder.


Dat lijkt me allemaal nogal een gedoe

Dat is het ook, en vaak niet de moeite waard.

Want afgezien van de tijd die je erin stopt, is de kans dat je plantjes goed en sterk opgroeien niet zo groot.

De plantjes die je weken later buiten zaait, doen het vaak veel beter. Ik zag ze vaak genoeg de voorgezaaide plantjes inhalen.


Dus jij doet niet aan voorzaaien?

Jawel hoor. Maar alleen als het zin heeft en liefst zo laat mogelijk.

  • Eind maart zaai ik tomaatjes voor.
  • Begin mei zaai ik komkommers en courgettes voor.
  • Basilicum zaai ik het hele jaar door op de vensterbank.
Basilicum voorzaaien op de vensterbank
Basilicum voelt zich het hele jaar prima thuis op de vensterbank

Ook andere plantjes zaai ik wel voor, zoals sla of palmkool. Maar dat doe ik altijd op de normale zaaitijd, en liefst gewoon buiten, op een beschut plekje of in de kas.


Oplawaai

Bij het verplanten van kleine plantjes verstoor en beschadig je altijd de worteltjes. Dat is niet te voorkomen.

Sommige groentes kunnen daar goed tegen maar andere juist helemaal niet:

Lees waarom je worteltjes, bietjes en radijs nooit mag verplanten

Zelf zaai ik groentes die ik rechtstreeks buiten kan zaaien nooit binnen voor.

Dat vind ik te veel moeite voor te weinig resultaat.


Maar wat als je toch lekker snel wil beginnen?

Daar heb ik een mooie oplossing voor. Want vanaf half maart koop je voor weinig geld prachtige sla-plantjes.

Let op: koop die alleen in een goed tuincentrum of van een kweker, niet in de eerste de beste supermarkt of zo. Plantjes van professionele kwekers slaan goed aan in je moestuinbak. De supersnel gekweekte 3 voor 50 cent -plantjes redden het bijna nooit.

Verschillende groenteplantjes in het tuincentrum
Verschillende groenteplantjes in het tuincentrum

Vul je 1 of 2 vakken met een paar mooie slaplantjes, dan oogst je al na drie weken de eerste blaadjes sla. En tegen de tijd dat die planten op zijn, nemen jouw gezaaide plantjes het over.

Kijk: dat is weinig moeite en veel resultaat. Daar hou ik van.


Dus. Voorzaaien in het kort:

  • Overweeg of het de moeite waard is
  • Zorg voor juiste omstandigheden
  • Kweek de zaailingen op in niet te rijke aarde (half mix/half vermiculiet)
  • Begin niet te vroeg maar juist liever zo laat mogelijk
  • Zaai alleen groentes voor die tegen verplanten kunnen

PS:

Wil je ook voorzaaien met voorzaai vermiculiet? In de shop staan zakjes van 6 liter. Daar vul je vele potjes mee ;-)


Naar de shop


Moestuintips in je mailbox

Mail van Makkelijke Moestuin