Zelf zaden oogsten

Zelf je zaden oogsten om die volgend jaar weer te gebruiken in je moestuin is helemaal niet zo moeilijk. Ik doe het niet zo vaak omdat ik - sinds ik ze verkoop - omkom in de zaadjes, maar soms is het zó makkelijk dat zelfs ik het niet kan laten.

De zaden van pompoenen zijn wel heel makkelijk te oogsten! (hier tijdens het maken van soep)

Omdat ik er veel vragen over krijg laat ik je hier zien hoe je het doet.

Zaaien is sowieso al heel erg leuk, want wat is er nou leuker dan een zaadje in de grond te stoppen en een paar dagen later een piepklein plantje te zien verschijnen?

Maar zaaien met je eigen zaadjes is natuurlijk nóg specialer.

Vóór je zaad gaat oogsten van je groentes moet je wel even weten of dat kan.

F1 hybrides

Zaadjes van groentes die met elkaar gemengd zijn (om bijvoorbeeld allemaal gelijke blaadjes te krijgen of beter bestand te zijn tegen bepaalde ziektes) heten hybrides.
 
Op het zakje staat dan de aanduiding F1.

Als je daarvan zaden oogst heb je kans dat de planten die daaruit komen er heel anders uitzien of andere eigenschappen hebben. Bespaar je dus de moeite!

Erfgoedzaden

Bij erfgoedzaden (heirloom op z’n Engels) kan het juist wel heel goed. Dat zijn groentesoorten die al heel lang bestaan en die ‚zaad-vast’ zijn. Dat laatste wil zeggen dat uit de zaadjes weer precies dezelfde planten groeien.

Waar zitten de zaadjes?

Zaadjes vind je altijd op de plek waar eerst een bloem heeft gezeten. Dat betekent dus dat de planten waar je zaadjes van wilt oogsten eerst gebloeid moet hebben. 

Bij veel bloemen en kruiden zijn de zaadjes makkelijk te ontdekken:

Zaden van klaproos, Oostindische kers en zonnebloem

Sommige groentes oogst je na de bloei (zoals peultjes, boontjes en courgettes) maar bij veel groentes doe je dat juist vóórdat de plant gaat bloeien. Alle groentes waarvan je het blad oogst bijvoorbeeld, en ook alle wortel en knolgroentes. Koolsoorten idem dito. Als je van de laatste groep zaad wilt oogsten zal je ze dus moeten laten bloeien. 

Pompoenen, courgettes en komkommers

Het makkelijkst zijn de zaden uit pompoenen. Je oogst de pompoen als die helemaal rijp is (het steeltje van de pompoen wordt dan hard en droog).

Binnen in de pompoen zitten  veel grote zaden die al helemaal klaar zijn voor het volgende jaar. Het enige wat je hoeft te doen is ze uit de pompoen scheppen, ze goed afspoelen (tot ze niet meer plakkerig aanvoelen) en vervolgens op een theedoek of stuk keukenpapier goed laten drogen.

Pompoenen uit de winkel zijn daarvoor ook geschikt. Pompoenen worden bijna altijd biologisch geteeld en zijn ook redelijk zaadvast.

Courgettes en komkommers oogst je meestal als ze nog niet helemaal rijp zijn want dan zijn ze veel lekkerder. Om de zaden te winnen zal je dus een paar exemplaren moeten laten hangen en mega-groot laten worden. Doe dat aan het eind van het seizoen want de planten stoppen dan met het maken van nieuwe vruchten.

Klimmende courgette, een droge peul van peultjes en een in bloei geschoten mini-kropsla

Boontjes

Bij peultjes en bonen is het ook vrij makkelijk. Die laat je lekker hangen tot de zaden groot worden. Als de peulen verdroogd zijn kan je ze plukken.  De zaden (boontjes) zijn dan hard geworden en kan je bewaren tot volgend jaar.

Boven op de foto zie je zo'n peul hangen. Doe het pas bij de laatste peulen want ook deze stoppen met bloeien als ze al rijpe zaden hebben gemaakt; de taak zit er dan op!

Sla, wortels en kolen

Om zaad te oogsten van bladgroentes e.d., laat je expres een paar planten in je bakken ‚doorschieten’. Op de foto hierboven zie je rechts een in bloeiende mini-kropsla. Het blad is niet meer te oogsten maar als ik maar lang genoeg wacht kan ik straks wel de zaadjes oogsten.

Nadat de bloemen zijn uitgebloeid komen er in het vruchtbeginsel onder de bloem zaadjes.

Palmkool: de bloemen, de peulen en de zaden

Hierboven zie je hoe dat bij palmkool gaat: eerst gaat de plant bloeien, dan komen er een soort peultjes en als die verdroogd zijn kan je ze openen en zie je de zaden zitten.

Oogsten en bewaren

Als je je zaadjes verzameld hebt moet je ze eerst nog even goed drogen (niet in de zon en niet te warm!). Als ze helemaal droog zijn doe je ze in zakjes. (Schrijf daar de naam om want geheid dat je vergeet wat het zijn!)

Bewaar die op een droge, koele en donkere plek.
 

Geduld

Voor het oogsten van zaden moet je wel wat geduld voor hebben. De palmkool hierboven is in mei gezaaid, heeft de zachte winter overleefd, is in het voorjaar gaan bloeien en in begin juli waren de zaden oogstrijp. Er ging dus ruim een jaar overheen!

Je kan je dus afvragen of het wel de moeite waard is.

Maar als je planten toch al in bloei geschoten zijn, of als je de boontjes of courgettes per ongeluk te lang hebt laten hangen waardoor de zaden al rijp zijn, dan is het nog maar een kleine moeite om de zaden te verzamelen en in zakjes te doen, toch?

En dan is het wel weer erg leuk om ze volgend jaar te gebruiken.

Succes!