Onderwerpen

Zelf zaden oogsten

Wil je zelf zaden oogsten voor volgend jaar? Dat is helemaal niet moeilijk.

Ik doe het niet zo vaak omdat ik er meer dan zat heb. Logisch als je ze zelf verkoopt ;-)

Maar soms is het zó makkelijk dat zelfs ik het niet kan laten:

De zaden van pompoenen zijn wel heel makkelijk te oogsten! (hier tijdens het maken van soep)
De zaden van pompoenen zijn heel makkelijk te oogsten (hier tijdens het maken van soep)

Ik laat je hier zien hoe je het doet.

Zaaien is sowieso al super leuk: je stopt een zaadje in de grond en een paar dagen later zie je een piepklein plantje opkomen.

Maar zaaien met je eigen zaadjes is nóg specialer.

Vóór je zaadjes gaat oogsten van je groentes moet je wel even weten of dat kan. Want lang niet alle groentesoorten zijn daar geschikt voor.


F1 hybrides

Zaden van groentes die ver zijn doorgekweekt heten hybrides. Dat doen kwekers om bijvoorbeeld mooiere vruchten te krijgen of om ze beter bestand te maken tegen bepaalde ziektes.

Op het zakje staat dan de aanduiding F1.

Onze huidige klimcourgette Black Forest F1 is een mooi voorbeeld. Die is doorgekweekt voor de langere stengel en daarom kan je 'm opbinden aan het klimrek.

Black Forest F1 klimcourgette
Van de klimcourgette Black Forset F1 kan je geen zaden oogsten

Oogst je daar zaden van, dan heb je kans dat de planten die daaruit komen er heel anders uitzien of weer net zo groeien als gewone courgettes.

Van onze vorige klimcourgette Long Green Trailing kon je wel weer de zaden oogsten. Die valt onder de volgende groep:


Erfgoedzaden

Van groentes uit erfgoedzaden - heirloom op z’n Engels - kan je wel goed de zaden oogsten. Dat zijn groentesoorten die al heel lang bestaan en die zaadvast zijn. Dat wil zeggen dat uit de zaadjes weer precies dezelfde planten groeien.

Palmkool is zo'n soort, en de Nieuwzeelandse spinazie die in ons zadenpakket zit.

Nieuwzeelandse spinazie bloeit langs de stengel
Bloemen van Nieuwzeelandse spinazie langs de stengel

De bloemen (en zaden) van Nieuwzeelandse spinazie groeien langs de stengel.

Maar ook van de andere soorten kan je de zaadjes oogsten. Soms komen dan wel wat andere eigenschappen tevoorschijn. Rode sla wordt dan bijvoorbeeld weer groen.


Waar zitten de zaadjes?

Zaadjes vind je altijd op de plek waar eerst een bloem zat. Dat betekent dus dat de planten waar je zaadjes van wilt oogsten eerst gebloeid moeten hebben.

Bij veel bloemen en kruiden zie je meteen waar de zaadjes zitten:

Zaden van klaproos, Oostindische kers en zonnebloem
Zaden van klaproos, Oostindische kers en zonnebloem

Sommige bloemen maken er echte kunststukjes van.

Kijk maar naar de Juffertjes in het Groen:

Bloemen voor bijen: Juffertjes in het Groen
Bloemen van het Juffertje in het Groen

De bloemen zijn prachtig, bijen zijn er dol op, en de zaaddozen zijn supermooi.

Net peperbusjes:

Zaden oogsten van het Juffertje in het Groen
Zaaddozen van het Juffertje in het Groen

En als klap op de vuurpijl kan je de bloemen en de zaden ook nog eten. Ze smaken een beetje nootachtig.

Afrikaantjes zijn ook makkelijk.

Zaden oogsten van Afrikaantjes

Niet dat ik een fan van Afrikaantjes ben hoor, ik vind ze niet mooi en ze stinken.

Maar voor de moestuin is dat laatste juist goed. De geur stoot veel schadelijke insecten af en in de grond maken ze een stofje waar wortel-etende aaltjes niet tegen kunnen. Da's wel weer handig.

Om de zaadjes te oogsten pluk je een uitgedroogde bloem, breek die open en je ziet dit:

Zaden van het Afrikaantje
Zaadjes van het Afrikaantje

Genoeg voor een heel veld. Mocht je dat willen 😉.


Oogst voor of na de bloei?

Sommige groentes oogst je na de bloei, zoals peultjes, boontjes en courgettes.

Maar bij veel groentes oogst je juist vóór de plant gaat bloeien. Denk maar aan alle groentes waarvan je het blad oogst bijvoorbeeld, en aan de wortel- en knolgroentes. Bij koolsoorten is het net zo.

Wil je van de laatste groep zaad oogsten dan zal je de planten dus eerst moeten laten bloeien.


Hoe oogst je de zaden?

Pompoenen

Pompenzaden zijn het makkelijkst. Dat komt omdat je een pompoen pas oogst als die al helemaal rijp is. Dat is zover als het steeltje van de pompoen verkurkt en hard en droog is.

Wanneer kan je een pompoen oogsten
Pompoen is rijp als het steeltje verkurkt

De zaden in de pompoen zijn dan al klaar voor het volgende jaar. Je schept ze uit de pompoen en spoelt ze goed af tot ze niet meer plakkerig aanvoelen.

Laat ze dan op een theedoek of stuk keukenpapier goed drogen, wrijf je de vliesjes eraf en klaar ben je.

Hiervoor kan je ook pompoenen uit de winkel gebruiken. Pompoenen worden bijna altijd biologisch geteeld en zijn redelijk zaadvast.

Courgettes en komkommers

Courgettes en komkommers oogst je meestal als ze nog niet helemaal rijp zijn, dan zijn ze veel lekkerder.

Om zaden te winnen zal je dus een paar exemplaren moeten laten hangen en mega-groot laten worden.

Hier zie je de zaden van een komkommer:

Zaden oogsten uit een komkommer
Zaden uit een te grote komkommer

De komkommer zelf is niet meer te eten. Bovendien stopt de plant met het maken van nieuwe vruchten als er van die grote exemplaren hangen, dus doe het pas aan het eind van het seizoen.

Boontjes

Bij peultjes en bonen is het ook makkelijk. Die laat je hangen tot de zaden groot worden. Als de peulen verdroogd zijn kan je ze plukken.

Zaden oogsten van peultjes
Peultje met bijna rijpe zaden

De zaden - de boontjes of erwten - zijn dan hard geworden en kan je bewaren tot volgend jaar.

Ook deze planten stoppen met bloeien als ze rijpe zaden hebben: de taak om voor nakomelingen te zorgen zit er dan op.

Sla, wortels en kolen

Doorgeschoten sla gaat bloeien

Om het zaad van bladgroentes te oogsten, laat je expres een paar planten in je bakken doorschieten. Op de foto hierboven zie je bij bindsla de boemknoppen al tevoorschijn komen.

Het blad is niet meer te oogsten maar als ik lang genoeg wacht komen er bloemen. Als die zijn uitgebloeid komen de zaadjes in het vruchtbeginsel onder de bloem.

Net zoals bij de palmkool:

Palmkool: de bloemen, de peulen en de zaden
Palmkool: de bloemen, de peulen en de zaden

Eerst gaat de plant bloeien, dan komen er een soort peultjes en als die verdrogen maak je ze open en zie je de zaden zitten.


Oogsten en bewaren

De verzamelde zaadjes moet je eerst nog even goed drogen: op een koele droge plek uit de zon.

Als ze helemaal droog zijn doe je ze in zakjes. Schrijf daar dan meteen de naam op want anders weet je straks echt niet meer wat het zijn ;-).

Bewaar de zakjes op een droge, koele en donkere plek. In een goed afgesloten glazen pot in de koelkast is helemaal perfect.


Geduld

Voor het oogsten van zaden moet je wel wat geduld voor hebben.

De palmkool hierboven zaaide ik in mei, overleefde de zachte winter, ging in het voorjaar bloeien en in juli waren de zaden rijp om te oogsten. Daar ging dus ruim een jaar overheen.

Je kan je dus afvragen of het al die moeite wel waard is.

Maar als je planten tóch al in bloei geschoten zijn, of als je de boontjes of peultjes per ongeluk te lang hebt laten hangen, dan is het nog maar een kleine moeite om de zaden te verzamelen en in zakjes te doen, toch? Net als van al die leuke bloemen.

En dan is het wel weer erg leuk om ze volgend jaar te gebruiken.

Succes!

PS: Meer weten over mijn manier van moestuinieren?

Lees hier meer

Moestuintips in je mailbox

Mail van Makkelijke Moestuin